Gebiedsgerichte aanpak dementie in de G40-wijk - Samenhang sociaal-fysiek (Memo Aanbevelingen)
Auteurs: Annette Duivenvoorden en Susan van Klaveren (beiden Platform31), Marga Tieken (secretaris themagroep WWZ-G40)
De vergrijzing zet door, en daarmee stijgt ook het aantal mensen met dementie. Voor de G40-steden leidt dit tot een urgente vraag hoe mensen met dementie – én hun naasten – zo lang mogelijk prettig en zelfstandig in hun wijk kunnen blijven wonen. Samen met de themagroepen WWZ en ZJO maakte Platform31 een verkenning, en deelde de inzichten in het rapport ‘Gebiedsgerichte aanpak dementie in de G40-wijk; samenhang sociaal-fysiek'. De uitkomsten overhandigd aan Carsten Herstel, DG van het ministerie van VWS.
Wethouders Marijn van Ballegooijen (Amstelveen) en Anja Prins (Apeldoorn) overhandigen de verkenning aan Carsten Herstel, DG VWS
In aanvulling op verkenning geven de bestuurders van de themagroepen WWZ, ZJO en Woningmarkt zes aanbevelingen mee aan bestuurders voor de volgende collegeperiode.
1: Urgentie op het onderwerp
De samenleving vergrijst, en ook het aantal mensen met dementie neemt toe. Het is nodig om te werken aan inclusieve, zorgzame wijken en buurten, met daarbij ook aandacht voor dementie. Het uitspreken van een bestuurlijke ambitie voor dementievriendelijke wijken en buurten kan bijdragen aan de (verdere) agendering van het vraagstuk.
2: Vervlecht fysiek en sociaal
Voor een zorgzame samenleving is een goede samenhang tussen het fysieke en het sociale domein essentieel. Terwijl het sociaal domein al werkt aan het realiseren van een dementievriendelijke gemeente, blijft het fysieke domein daarbij achter. Wethouders met wonen (voor senioren) en openbare ruimte in hun portefeuille vervullen een cruciale rol in het creëren van een inclusieve samenleving, waarin ouderen – ook met dementie – zo lang mogelijk zelfstandig en op een fijne manier kunnen blijven wonen. Formuleer daarom een duidelijke bestuurlijke ambitie in het collegeprogramma, zodat betrokken portefeuillehouders kunnen toewerken naar een domeinoverstijgende aanpak.
3: Bepaal de inzet per gebied
De opgave verschilt per gebied, en vraagt daarom om een aanpak die is afgestemd op de lokale situatie. Bepaal samen met het sociaal domein op welke plekken ouderenhuisvesting en ontmoetingsruimten het meest urgent zijn, en breng kansrijke locaties systematisch in kaart. Betrek hierbij woningcorporaties, zorgorganisaties, marktpartijen én inwoners, en gebruik geografische kaarten als hulpmiddel om het gesprek te voeren en tot een goede prioritering te komen. Leg de gemaakte keuzes vast in het Volkshuisvestingsprogramma en in de prestatieafspraken, en werk met duidelijke afwegingskaders voor wonen, zorg en voorzieningen.
4: Ga met zorgkantoren in gesprek
De Wet Domeinoverstijgende Samenwerking (DOS) is op 1 januari 2026 in werking getreden. Zorgkantoren bepalen hun inzet op basis van deze wet, en kunnen daarbij kiezen voor een smalle of een brede interpretatie. Een brede uitleg biedt belangrijke kansen voor samenwerking tussen domeinen en voor passende ondersteuning buiten de instelling. Voor gemeenten is zo’n brede benadering cruciaal: vanuit de Wlz kan dan bijvoorbeeld worden bijgedragen aan laagdrempelige ontmoetingsplekken in de wijk, die juist helpen om zwaardere zorg te voorkomen. Het moet mogelijk worden om zorgbudgetten te verbinden aan deze buurtontmoetingsplekken. Ga hierover daarom tijdig het bestuurlijke gesprek aan.
5: Samen werken aan de businesscase en oplossing
Door het hele land laten verschillende organisaties businesscase-studies uitvoeren voor concepten als ‘wonen met een plus’ en voor ontmoetingsruimten. Deze voorzieningen dragen aantoonbaar bij aan meer zorgarme jaren (ook wel uitgestelde zorg), maar vragen tegelijkertijd om extra – vaak fysieke – investeringen in zowel ontwikkeling als exploitatie. Gebruik deze businesscases als basis voor het gesprek en zet in op structurele, domeinoverstijgende financiering. Bijdragen vanuit de Wmo, Wlz en Zvw zijn nodig om een toekomstbestendige businesscase te realiseren. Ga hierover in gesprek met zorgkantoren, zorgverzekeraars en het Rijk.
6: Advies aan het Rijk
Naast de inzet van gemeenten is het wenselijk dat ook het Rijk de gebiedsgerichte, domein- en sectoroverstijgende dementieaanpak actief ondersteunt en faciliteert. De uitkomsten van de G40verkenning sluiten goed aan bij de aanbevelingen van dementierapporteur Van Ark. Maak dementievriendelijk wonen daarom een verplicht onderdeel van de woonzorgvisie en de woonprogrammering (afsprakenkader ouderenhuisvesting en prestatieafspraken op gebiedsniveau).
Gemeenten signaleren daarnaast een lacune tussen Wmo en Wlz bij de inzet van casemanagers, het gebruik van dagbesteding en het realiseren van voldoende ontmoetingsplekken. Daarom wordt het Rijk verzocht om de sector- en domeinoverstijgende businesscase voor deze voorzieningen mogelijk te maken, onder meer door passende financieringsmogelijkheden vanuit de drie wetten – Wmo, Zvw en Wlz – te creëren.
De verkenning is uitgevoerd in periode mei 2025 - februari 2026 met onderstaande onderdelen:
- Data-analyse naar dementie en sociale samenhang op buurtniveau (In.Fact Research)
- Enquête onder G40-steden
- Interviews met 4 gemeenten: Groningen, Hengelo, Almere en Amstelveen
- Ambtelijke werksessies
Een werkgroep en een klankbord hebben geadviseerd op de aanpak en inhoud van het project en actief bijgedragen aan de rapportage.
- De werkgroep bestaat uit secretarissen van de themagroepen WWZ (Wonen Welzijn Zorg), ZJO (Zorg Jeugd en Onderwijs) en Woningmarkt van het G40-stedennetwerk en de gemeenten Hengelo, Groningen en Amstelveen.
- De klankbordgroep bestaat uit Alzheimer Nederland, Mantelzorg NL, Movisie en het Aanjaagteam Wonen Welzijn en Zorg voor Ouderen.
Lees de Verkenning Gebiedsgerichte aanpak dementie in de G40-wijk; Samenhang sociaal-fysiek (pdf)